De potentie van social impact bonds in de Nederlandse zorgsector

Nuttige noviteit of gevaarlijk experiment? De meningen over ‘social impact bonds’, een nieuwe vorm van financiering van overheidsprogramma’s bedacht in Groot-Brittanië, zijn niet onverdeeld. Nu naast premier Cameron ook president Obama een pilotprogramma is gestart, is de discussie over de mogelijke toepassingen versus de potentiële risico’s volop losgebarsten. Zou deze vorm van ‘maatschappelijke financiering’ ook voor de Nederlandse gezondheidszorg van waarde kunnen zijn?

Niet goed, geen geld terug
De gedachte achter deze ‘pay for success bonds’ is dat belastinggeld alleen aangewend zou moeten worden voor sociale overheidsprogramma’s –bijvoorbeeld met als doel de volksgezondheid te verbeteren– die ook daadwerkelijk de beoogde resultaten boeken. Private partijen financieren het opzetten en uitvoeren van een overheidsprogramma dat gericht is op het verbeteren van de risicopositie van een bevolkingsgroep, en daarmee op het behalen van maatschappelijke besparingen. Pas als de beoogde besparingen daadwerkelijk gerealiseerd zijn, betaalt de overheid deze private investeerders terug. Afhankelijk van de vooraf gemaakte prestatieafspraken ontvangen de investeerders een rendement in relatie tot van de effectiviteit van het programma. Worden de beoogde besparingen niet door het programma gerealiseerd, dan hoeft de overheid het geïnvesteerde geld niet terug te betalen.

Toepassingen
Een voorbeeld van een lopend kleinschalig experiment is een programma ter voorkoming van het opnieuw de fout ingaan door ex-gedetineerden van de Britse Peterborough gevangenis. Private investeerders hebben vijf miljoen pond in het programma gestopt, met het vooruitzicht 8 miljoen terug te ontvangen als na zes jaar het aantal ‘terugkeerders’ in de gevangenis voldoende gedaald is. Andere gesuggereerde toepassingen zijn bijvoorbeeld programma’s gericht op het terugdringen van spijbelen of het bieden van ondersteuning bij de opvoeding voor tienermoeders om op termijn te besparen op overheidsuitgaven aan probleemjongeren. Door de hoge maatschappelijke kosten lijkt de zorg als sector een voor de hand liggend potentieel toepassingsgebied voor social impact bonds. Eerdere campagnes zoals voor therapietrouw bij medicijngebruik zouden prima in dit plaatje passen.

Nederlands perspectief
Hoewel al enige jaren in ontwikkeling, past het concept uiteraard uitstekend in de Big Society visie van premier Cameron. Ook is het begrijpelijk dat president Obama in het om besparingen verlegen en aan populisme onderhevige politieke klimaat van de VS met een dergelijk nieuw initiatief gaat experimenteren. In Nederland zinspeelde Thom de Graaf in 2003 als Minister van Bestuurlijke Vernieuwing al op een soortgelijke benadering waarin hij sprak van een ‘maatschappelijk contract’, zij het in minder concrete zin. Maar zou een dergelijk concept van ‘sociale investeringscontracten’ met de overheid ook bij het huidige Nederlandse zorgbeleid aansluiten?

Ja, omdat de gedachtegang uitstekend aansluit bij het advies van focusverschuiving van ziekte en zorg naar gedrag en gezondheid dat de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg in mei 2010 heeft afgegeven. Social impact bonds stimuleren de private financiering van programma’s die gericht zijn op verbetering van de gezondheid van mensen in een vroeg stadium, waardoor het aantal zieken en dus de uitgaven aan dure zorg teruggedrongen kunnen worden. De gedachte dat de overheid geen risico draagt over de noodzakelijke investeringen, zal ons risicomijdende landje sowieso als Jan Smit in Volendamse oren klinken.

Maar in onze risico-aversie zit voorlopig ook het grootste tegenargument. De grootste moeilijkheid van het systeem zit in het maken van goede prestatieafspraken met investeerders. Hoe worden resultaten van zulke macro-besparingen gemeten? Wat als de overheid slachtoffer van het eigen programma wordt? Moet er in dat geval een maximum rendement vastgesteld worden? Vragen die uiteindelijk mogelijk alleen beantwoord kunnen worden door net als Cameron en Obama gewoon op beperkte schaal aan de slag te gaan en van elkaars ervaringen te leren. Zouden premier Rutte en minister Schippers de laatste kaarten voor één van de razend populaire Social Impact Bond Conferences hebben bemachtigd? Zoniet, dan is er altijd nog de LinkedIn groep.

Societal Crowdfunding?
Als op de lange termijn blijkt dat het een haalbaar financieringssysteem is, zou een interessante uitvoeringsvorm kunnen zijn om burgers in de gelegenheid te stellen te investeren in voorgeselecteerde programma’s. In feite gaat het dan om een vorm van crowdfunding, een concept dat ook in maatschappelijke context steeds meer aan bekendheid wint, zoals in het steunen van projecten in ontwikkelingslanden. In dat geval zou in theorie een systeem gecreëerd kunnen worden waarin de burger kan kiezen om wel of niet in een overheidsprogramma te investeren en zou hij of zij er bij succes ook nog geld (of belastingteruggave) aan kunnen verdienen. 

Wat denkt u; zijn social impact bonds een utopie en zullen de Amerikaanse en Britse experimenten verzanden in discussies over (on)meetbaarheid van lange-termijn resultaten, of is het een voorbode van een omvangrijke ontwikkeling van sociale financieringsinitiatieven die met enthousiasme zullen worden ontvangen en veel kunnen betekenen voor de kosteneffectiviteit van overheidsuitgaven aan gezondheidszorg?

 
Utopie of haalbare toekomstvisie?

Leave a comment

Comments