Squaretable MVO in de Zorg: Blinde vlek in de zorgsector?

Maatschappelijk verantwoord ondernemen is een niet meer weg te denken thema geworden in het beleid van organisaties en bedrijven. Maar in de duurzaamheid toplijsten en onder aangesloten organisaties van MVO Nederland schitteren zorginstellingen door afwezigheid. Welke factoren liggen daaraan ten grondslag en hoe is MVO als beleidsthema wel op de agenda van besturen in de zorg te krijgen? Op 12 juli 2011 spraken een aantal ervaringsdeskundigen op persoonlijke titel vrijuit over deze vragen. Lees en bekijk hier het verslag van deze Squaretable.

Deelnemers aan deze Squaretable waren:

• Adriaan van Engelen, Milieuplatform Zorgsector
• Pieter van der Ploeg, MVO Nederland
• Sascha Robijn, St. Lucas Andreas Ziekenhuis, Amsterdam
• Koos Hoepel, Groene Hart Ziekenhuis, Gouda
• Ellen Parma, Onze Lieve Vrouwe Gasthuis, Amsterdam
• Arjan Wolsink, Meander Medisch Centrum, Amersfoort
• Timo Schrama, Squarewise
• René Heunen, Squarewise

Praktijkervaringen van de milieucoördinator
Het gebrek aan bestuurlijk commitment voor MVO binnen zorginstellingen heeft zijn weerslag op de werkervaringen van milieucoördinatoren, die in hun pogingen om duurzaamheid in het beleid te integreren tegen weerstand aanlopen. MVO wordt gezien als niet direct patiëntgerelateerd en komt zodoende op het tweede plan, omdat het primaire proces van zorglevering voorgaat op alle andere zaken. Het Milieuplatform Zorgsector timmert al jaren aan de weg en boekt ook resultaat. Instrumenten als de Milieuthermometer en de Gevaarlijke Stoffen Applicatie vinden hun weg naar de diverse milieucoördinatoren. Maar MVO initiatieven lijken soms niet meer dan symbolisch. Zo zit de Milieuthermometer vaak wel in het plan, maar er wordt niet op gestuurd, volgens Hoepel. Parma geeft aan dat haar werk onder druk staat van besparingen. ‘Milieu’ heeft ook nog eens een soft imago dat niet strookt met de aanpakcultuur binnen de zorg, aldus Robijn. Het bredere begrip duurzaamheid is vaak nog onbekend. Ook is de cultuur binnen zorginstellingen een heel andere dan die in het bedrijfsleven. Werknemers in de zorg zijn niet gewend aan veel regulering van hun werkmethoden van bovenaf. Wolsink beaamt dat er weerstand voelbaar wordt zodra men meer wil doen dan de taakomschrijving aangeeft. Er is geen vanuit management toebedeelde verantwoordelijkheid en autonomie om duurzaamheidsactiviteiten uit te voeren. Het gevolg is frustratie en zelfs isolatie. Waarom verschijnt MVO bij de besturen niet of nauwelijks op de radar?

MVO avant la lettre
Zorg is in feite maatschappelijk verantwoord handelen avant la lettre. De visie in de bestuurskamers is wezenlijk anders dan in een bedrijf dat puur op winst is gericht. Winst is in de zorg als bedrijfsdoel pas recent geïntroduceerd maar zal de primaire taak van zorglevering niet overstijgen. De patiënt staat altijd centraal. Cliënten zullen een zorginstelling voor medisch zaken - zeker die van levensbelang - niet kiezen op de MVO score, aldus Robijn, dus kan een zorginstelling zich er ook niet echt op differentiëren. Mede daarom ontbreekt het MVO element wellicht ook in de visie van bestuurders in de zorg. In het bedrijfsleven speelt een geheel andere PR relevantie. Een gunstig MVO profiel heeft daar invloed op de beeldvorming bij klanten en dus op de omzet.
Van der Ploeg merkt op dat MVO initiatieven in het bedrijfsleven sterk top down verlopen. De CEO stelt een doel, bijvoorbeeld een halvering van de CO2 footprint binnen een bepaald aantal jaren en de rest van het bedrijf volgt daarin en voert het uit. Dat soort leiderschap ontbreekt in de zorg duidelijk, meent hij. Parma geeft aan dat in haar ervaring initiatieven vaak eerst in de praktijk uitgewerkt moeten worden alvorens ze door management gesteund worden.
Er is onder de deelnemers grote overeenstemming over het gegeven dat de vaak solo opererende milieucoördinator zichzelf niet aan de eigen haren uit het moeras kan trekken. MVO kan alleen via structurele, organisatiebrede ondersteuning, dus ook van het bestuur, werkelijk onderdeel van beleid en bedrijfsvoering worden binnen zorginstellingen.

De weg naar boven
Hoe is die kanteling naar een echt draagvlak voor MVO in de bestuurskamers te stimuleren?
Het Milieuplatform Zorg blijft kennis verzamelen en gebruik van de Milieuthermometer en andere tools bevorderen. Men zal ook het netwerk verder uitbouwen maar zijn er in dat netwerk ook bestuurders te vinden? De weg naar beleidsmakers kan nog meer benadrukt worden, vindt ook Van Engelen. Van der Ploeg benadrukt dat MVO deel van de visie van besturen moet gaan uitmaken om kans van slagen te hebben, en daarmee is algemene instemming onder de gespreksdeelnemers. Hoepel geeft aan dat specialisten een eigen positie in de bestuurskamer hebben en dus een mogelijke route vormen om duurzaamheid op de agenda te krijgen.
Van Engelen wijst op de nog onvoldoende aangesproken invloed van verzekeraars, in feite de echte klanten van zorginstellingen, die zorg inkopen voor hun verzekerden. Duurzaamheid speelt nauwelijks in hun overwegingen. Wanneer zij als betalende partij meer gewicht aan MVO geven, volgen de zorginstellingen met beleid. Wat betreft de bottom up route via milieucoördinatoren merkt Robijn op dat de taal van management en de bestuurskamer gesproken moet worden. De propositie van MVO in een zorginstelling zou in de vorm van een business case kunnen worden gepresenteerd. Een versterkte focus op MVO verdient zichzelf tenslotte vele malen terug door minder verloop, meer opbrengst en een verhoogde productiviteit.
Tot slot vertelt Van der Ploeg meer over een naderend initiatief van een viertal organisaties om samen een MVO Platform Zorg op te zetten, met daarboven een raad van advies waarin zwaargewichten uit de zorg, overheid, verzekeraars en raden van bestuur in de sector MVO doelstellingen gaan formuleren en nastreven. 

©2011 – Bernard Oattes