Gas als transitiebrandstof: wat is hier voor nodig?

De rol van aardgas in de Nederlandse energievoorziening heeft de afgelopen decennia zelden ter discussie gestaan. Anno 2011 ligt dit anders. Terwijl Nederland toewerkt naar het behalen van de Europese doelstelling van 14% duurzame opwekking in 2020, roept de rol van gas in een toekomstige meer gedecentraliseerde energievoorziening, steeds meer vragen op. Gas moet worden gezien als een ‘onderdeel van de oplossing’, stelt de branche zelf. Maar wordt dit wel zo gezien door groot verbruikers, verschillende belanghebbenden, besluitvormers en het grote publiek, en zo ja, wat is er voor nodig om de rol van gas te optimaliseren binnen een energietransitie? Dit vraagstuk stond 26 oktober centraal tijdens de SquareTable ‘De rol van Gas in een Decentrale Energievoorziening’. Een videoverslag: 

Discussie vanuit drie invalshoeken
Tijdens de SquareTable is vanuit drie invalshoeken naar dit vraagstuk gekeken:

1. Ontstaan van small-scale LNG (vloeibaar aardgas)/bio-LNG (vloeibaar groen gas) markt in Nederland
2. Ontwikkelingen op het gebied van groen gas
3. Flexibiliseren van huidige gas infrastructuur
    

Een breed scala aan partijen was aanwezig; van productie (BioGast, Attero, E-ON) tot handel (RolandeLNG), Orange Gas, Shell), maar ook transport (Stedin, Delta), techniek (General Electric, ProxEnergy) en gebruikers (TataSteel, Vitens, ECT en Vos Logistics). Ook waren kennispartijen vertegenwoordigd (René Peters van TNO, prof. Howard Levinsky van KEMA, Peter van der Gaag van Holland Innovation Team en Bas Kelderman van EICB) en zat er juridische expertise aan tafel (Roland de Vlam van Loyens & Loef). Vanuit de beleidshoek schoof het Ministerie van EL&I aan in de persoon van Wouter Schaaf, Bert Stuij van Agentschap NL en Robert Geurts vanuit de Provincie Zuid-Holland.

De controlevraag: kan gas eigenlijk wel een transitiebrandstof zijn?
De aftrap werd verzorgd door Prof. Jan Rotmans, verbonden aan het Dutch Research Institute for Transitions tevens oprichter van Stichting Urgenda. Rotmans stelde vooral een belangrijke controlevraag: “Kan gas daadwerkelijk een transitiebrandstof zijn of is het vooral een remmer van duurzame energie?” Aan het slot van zijn plenaire verkenning, concludeerde Rotmans dat gas inderdaad kan fungeren als transitiebrandstof voor een duurzame energievoorziening. Dit vereist wel dat verbruik van regulier gas moet worden afgebouwd en groen gas productie moet worden gepromoot. Daarnaast moet duurzame energie veel meer worden gestimuleerd. Om dit mogelijk te maken moeten de gas- en duurzame energiewereld elkaar gaan vinden. Nu staan deze werelden nog veel te veel tegenover elkaar. Niche-ontwikkelingen, die de nieuwe werkelijkheid al in de praktijk brengen, moeten voldoende kracht krijgen om het regime (de traditionele werkelijkheid) te beïnvloeden. Voor energietransitie moeten duurzame, decentrale initiatieven de confrontatie aan kunnen gaan met het huidige regime. De huidige confrontatie tussen centraal en decentraal zorgt voor oplopende spanningen tussen regime en niche. Daarbij spelen geopolitieke krachten en prijsontwikkelingen een belangrijke rol in de wijze waarop het regime en de niche elkaar vinden en of tegenwerken. “De consument zal uiteindelijk de doorslag geven in het tempo waarop de energietransitie zich zal voltrekken”, aldus Rotmans.

Gas als transitiebrandstof: barrières en succesfactoren
Hoewel de SquareTable was gericht op het inventariseren van oplossingen en het in beeld krijgen van nieuwe en slimme coalities, startte de discussie in sub thema’s met de vragen wat er nu al goed ging en wat mogelijke barrières zijn. Er was breed gedragen consensus dat de gas- en duurzame energiewereld elkaar niet vanzelf vinden. Het zijn werelden met verschillende netwerken, andere ideeën en zelfs een andere taal. De partijen concludeerden wel dat er onderling veel goede wil is om naar elkaar toe te treden. Maar zelfs op het niveau van groen gas bleken reguliere en vloeibaar groen gas (ook bekend als bio-LNG, Liquefied Bio Gas of LBG) producenten elkaar nauwelijks te vinden. “Een gemiste kans” aldus Frederik Gast van BioGast (producent van groen gas) en Peter van der Gaag van het Holland Innovation Team en Anglo-Dutch Bio-LNG (handelaar in bio-LNG).

Op eigenlijk alle terreinen is nieuwe wet- en regelgeving nodig om die traditionele gaswereld en de wereld van de duurzame energie bij elkaar te brengen. In de praktijk blijkt dat daartoe de kennis veelal ontbreekt bij de overheid. Ook lijkt het alsof we in Nederland zijn gaan accepteren dat dit soort dingen traag gaan, terwijl dit niet zo zou hoeven zijn. Een gedeeld gevoel van urgentie en het leveren van een bijdrage aan het juiste kennisniveau binnen de overheid zou al veel kunnen bijdragen. Iets simpels als het organiseren van een excursie naar een vergistingsinstallatie kan al heel veel bijdragen, aldus een groot deel van de aanwezigen.

Daarnaast is het belangrijk dat de incentives goed zijn aan beide kanten. In Zeewolde wordt een systeem neergezet waarbij een biogas elektriciteitscentrale duurzame energie produceert als de duurzame energie uit wind en zon tekort schiet omdat de wind niet waait of de zon niet schijnt. Volgens een aantal aanwezigen is Zeewolde op dit moment een voorbeeld van een project dat gewoon werkt: “de business case is hier voor iedereen positief, van producent tot afnemer, en dit zonder subsidies”.

En met de juiste ingrediënten gaat het soms ineens heel snel
Twee jaar geleden was er amper iemand in Nederland bezig met small-scale LNG. Op dit moment is een ware opmars bezig. Dit komt voornamelijk doordat ‘economie en ecologie’ hier bij elkaar komen. LNG betekent minder CO2 en fijnstof en vrijwel geen SOx en NOx uitstoot. Ook zijn vrachtwagens die op LNG rijden stiller, waardoor ze vaak overdag het centrum van een stad in mogen rijden om te laden en lossen. Bijkomend voordeel is dat de actieradius relatief hoog ligt en dat een vrachtwagen die op LNG kan rijden ook op bio-LNG kan rijden, de groene variant. Op dit moment heeft Vos Logistics drie vrachtwagens in de omloop die op LNG rijden, volgend jaar komen daar elf bij. Daarnaast vaart het eerste (dual-fuel) LNG binnenvaartschip rond en wordt Nederlands eerste LNG bunkerstation geopend in Zwijndrecht. Een belangrijke reden waarom de ontwikkelingen op het gebied van small-scale LNG niet nog sneller gaan dan zij al doen, is omdat er nog een belangrijke standaardisatie slag te slaan is. Standaardisatie zal vooral de inzet van LNG voor transporttoepassingen vergemakkelijken. Ook is de Nederlandse wet- en regelgeving nog niet ingericht op small-scale LNG. Daarnaast is de markt nog volop in ontwikkeling, waardoor vraag- en aanbod elkaar niet altijd op tijd vinden.

Al met al is de conclusie: gas kan een belangrijke rol spelen in een duurzame energievoorziening
Om die rol zo snel mogelijk, zo effectief mogelijk te kunnen spelen, is op vier vlakken versnelling nodig:
1. Het creëren van de juiste incentives – hiertoe zijn nieuwe coalities nodig.
2. Het tempo waarin nieuwe wet- en regelgeving wordt geadopteerd – de urgentie moet omhoog.
3. De samenwerking in veelal nieuwe ketens – niemand kan het meer alleen en nichespelers zullen moeten samenwerken met traditionele partijen. 
4. De adoptie van kennis bij beleidsmakers, bij consumenten en in de gehele keten – kennis als smeermiddel van versnelling op alle terreinen. De markt speelt hierbij een belangrijke rol.

Dit is geen makkelijke weg, maar op 26 oktober bleek wel dat de wil aanwezig is om deze weg samen in te slaan.