SquareTable Energietransitie (7 juli) levert 6 aanbevelingen op

In het recent gepubliceerde Energierapport 2011 en het Rapport Topsector Energie geeft de overheid weinig blijk van ambitie om de omwenteling naar schone, hernieuwbare energie en verregaande energieonafhankelijkheid snel te realiseren. Op 7 juli spraken een aantal insiders op persoonlijke titel over de kanteling naar duurzaam. Is deze te te bespoedigen ook zonder overheid? Bernard Oattes schreef een verslag van de bijeenkomst, waarin in werd gegaan op mogelijke oplossingsrichtingen. Ook werd een video-verslag gemaakt:

• Professor Jan Rotmans - Dutch Research Institute for Transitions (DRIFT)
• Jon Eikelenstam - Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie
• Frederik Wisselink  - Ministerie van Buitenlandse Zaken
• Sander Groenteman - Business Development, Jacobs Engineering
• John Kerkhoven - director, Quintel Intelligence
• Pierre Bartholomeus - KEMA Gas Consulting & Engineering Services
• Guy Konings - Business Development, Stedin
• Gerrit Jan Zijlstra - zelfstandig adviseur energiesector, ex directeur ENW, Raad van Toezicht Greenchoice

Transitieprofessor en ‘–progressor’Jan Rotmans - aan Squarewise verbonden als strategic partner -  trapte de sessie af met een presentatie waarin hij wees op een aantal onderliggende premissen in het Energierapport 2011. De huidige overheid zet daarin vooral in op het verder uitbaten van de centrale fossiele energie-infrastructuur, terwijl juist de economie rondom hernieuwbare energie de sterkst groeiende ter wereld is. Nederland legt zich daarmee volgens Rotmans voor de komende vijftig jaar ten onrechte vast op een behoudend, stationair traject en mist zowel qua economische ontwikkeling als duurzaamheid de aansluiting met buurlanden. Duurzame initiatieven worden dus afgeremd omdat er op korte en middellange termijn nog te verdienen valt met fossiele projecten, zoals CO₂ hubs, CO₂ opslag, Nederland gasrotonde, etc.

Ook het toekomstbeeld van de centraal geleide energievoorziening klopt niet, meent hij. De revolutie zal mede komen vanuit de zgn. glocalisering. Burgers worden prosumenten met een locaal gebonden belang in eigen initiatieven voor o.a. energie, voeding en zorg.

Onder meer de volgende aanbevelingen, hier in willekeurige volgorde samengevat, werden geschetst:

• Schaal en tempo van groene projecten kan veel groter en sneller: de gebouwde omgeving bijvoorbeeld is een goudmijn van transitiepotentieel. Initiatieven als Co Green moeten worden opgeschaald. Maarliefst 40% van de beoogde CO2 reductie is hier te behalen door transformatie naar een energiezuinige of zelfs actieve omgeving. Via corporaties zijn initiatieven meteen grootschalig toe te passen. Projecten en risico’s in de gebouwde omgeving zouden bij de Green Deal regeling moeten worden ondergebracht. 
• Werken aan educatie en bewustwording kan leiden tot een bevolking van betrokken, gemotiveerde prosumenten, met persoonlijke, locatie-gebonden belangen in energietransitie. Initiatieven als ’Unfriend Coal’ via social media kweken cohesie en zenden een groen signaal naar markt en overheid.
• De overheid zou meer als enabler moeten handelen en knelpunten voor bv. decentrale initiatieven samen met andere stakeholders oplossen door regelaanpassing. Tegelijkertijd zou strengere regelgeving, gegeven de politieke wil, een sterk groen effect kunnen sorteren, bijvoorbeeld voor wat betreft doelmatig gebruik van restwarmte. Vergroening van het fiscale stelsel kan werken alsook een goed functionerend feed-in systeem, waarbij grijze energie betaalt voor groene energie.
• Energiebedrijven en andere stakeholders moeten tijdig hun zakelijke proposities aanpassen aan de komende situatie. Men zou de focus moeten verschuiven van productie en transacties naar een dienstverleningsconcept, dat technologische oplossingen voor decentrale opwekking en een stuk administratieve ontzorging biedt.
• Geslaagde voorbeelden moeten gekopieerd worden, zoals het aardwarmteproject in Den Haag. Te vaak wordt het wiel steeds opnieuw uitgevonden en stranden projecten vroegtijdig. 
• Er moeten meer strategische coalities worden gesmeed tussen partijen zoals energiebedrijven en corporaties. Ook industrie en overheid gebruiken elkaar nog niet goed. Men zou de belangen meer bij elkaar moeten brengen en risico’s moeten durven delen. Ketensamenwerking in bijvoorbeeld de bouw, kan naast kostenbesparing ook effectief gericht zijn op vergroening.

De deelnemers aan deze SquareTable spraken elk vanuit eigen perceptie en achtergrond, maar duidelijk was het overheersende gevoel van urgentie bij de komende omwenteling op energiegebied. Marcel Heskes onderstreepte de betrokkenheid van Squarewise bij dit uiterst belangrijke maar complexe proces van grote technologische and maatschappelijke verandering in een dynamische multi-stakeholder omgeving. Met een focus op strategische samenwerking en het besef van een gedeeld, diepgaand belang, kan het kantelpunt naar de nieuwe energiewerkelijkheid niet meer ver weg zijn. 

©2011-Bernard Oattes